Priroda
Od Dunava i ritskih voda do slatina, livada i hrastovih šuma, priroda ovog kraja je tiha, široka i iznenađujuće raznolika.
Dunav
Dunav protiče zapadnim rubom opštine Odžaci, ispod Erdutske lesne zaravni. Širina reke i pristupačnost njenih obala bile su pogodne za prelazak ili premošćavanje, pa je teritorija današnje opštine Odžaci još od najranijih vremena predstavljala važno tranzitno područje. Tako je i danas, kada dva mosta prelaze preko reke, povezujući Bogojevo sa Erdutom u susednoj Hrvatskoj.
Na mestu gde su nekada plutale vodene vodenice za mlevenje žita (tzv. dunavke) i gde su plovile šajke, danas prolaze luksuzni turistički kruzeri i barže za transport raznovrsne robe. Istovremeno, automobili i vozovi prelaze preko mostova, dok svuda unaokolo, ali nešto dalje od saobraćajnica, priroda živi u svom režimu tišine i besprekornog reda. Vrednost ovog podunavskog kraja opštine Odžaci potvrdio je i UNESCO, koji ga je dva puta upisao na listu rezervata biosfere.
UNESCO je u septembru 2021. godine proglasio Rezervat biosfere „Mura–Drava–Dunav“. Reč je o prvom prekograničnom rezervatu biosfere u svetu, koji se prostire kroz čak pet država: Austriju, Sloveniju, Hrvatsku, Mađarsku i Srbiju. U srpskom delu ovog rezervata zaštitom prirode obuhvaćeni su delovi teritorija pet lokalnih samouprava: Grada Sombora i opština Apatin, Odžaci, Bač i Bačka Palanka. Istu teritoriju, na području Vojvodine i Srbije, UNESCO je već 2017. godine proglasio Rezervatom biosfere „Bačko Podunavlje“.
Rezervati biosfere su izuzetno značajna područja, pre svega zbog svoje uloge u zaštiti prirode. U njihovim granicama nalaze se vredni ekosistemi, zaštićene vrste biljaka i životinja, kao i ekološki i estetski značajni predeli. Slično je i na području opštine Odžaci, u njenom delu koji pripada Rezervatu biosfere „Mura–Drava–Dunav“. Ovaj prirodni rečni koridor, sastavljen od tri reke, poznat je i kao „Evropski Amazon“. Duž oko 700 kilometara rečnih tokova prostire se izuzetno prirodno bogatstvo u vidu čak 13 zaštićenih područja, u svakoj od pet država, koja omogućavaju opstanak staništa retkih biljnih i životinjskih vrsta. Oko 900.000 ljudi, od Austrije do Srbije, živi u okruženju ovakvih prirodnih prostora, na području rezervata koji se smatra najvećim zaštićenim područjem rečnog tipa u Evropi.
Iako ne tako veliko po površini, područje opštine Odžaci koje je deo ovog rezervata predstavlja tipičnu sliku „Evropskog Amazona“ u malom. Priroda i čovek duž Dunava ovde žive u skladnom zajedništvu, što je primetno na svakom koraku.
U prirodnim i kulturnim tokovima ovog kraja sve je podređeno velikoj reci. Na njenoj širokoj akvatoriji pojedini ribolovci iz svojih čamaca razbacuju mreže, dok drugi, na obalama, u beskrajnom strpljenju i nepomičnom položaju, čekaju svoj ulov. U podnožju nasipa koji štite okolna sela od mogućih poplava, vredni pčelari postavljaju svoje košnice i tokom sezone, proizvodeći kvalitetan med, brinu o svojim pčelama. Ime Jožefa Tamaška, proslavljenog pčelara iz Bogojeva, koji je svojim izumom posebnog tipa košnice stekao priznanje širom Evrope, dodatno ističe dugu i bogatu tradiciju pčelarstva ovog kraja.
Bogojevački rit
Tek dalje od Dunava, između meliorativnih kanala i sporadičnih šumaraka – ostataka nekada daleko prostranijeg pojasa šuma, nalaze se brojne njive na kojima vredni seljaci obrađuju svoju zemlju. Ovde se oduvek živelo od ovog dara prirode, koji je i danas osnova ekonomskog opstanka i prosperiteta brojnih stanovnika. Nešto dalje od nasipa i asfaltnih puteva, pored prašnjavih ritskih i zemljanih staza, onim najupornijim ljubiteljima prirode, spremnim da odu i korak dalje, otkriva se čitav jedan vodeni svet, satkan od malih jezera, bara i kanala. Na njihovim obalama može se uživati u prirodnom koloritu, miru i tišini. Sve ovo deo je prirodne celine poznate kao Bogojevački rit, koja je zbog svojih odlika poželjno mesto za istraživače prirode, ekoturiste i avanturiste.
Jezera Štrand
Grupa jezera Štrand u ataru Bogojeva demonstrira nemirnu hidrološku prirodu Dunava, jer je nastala u razornoj poplavi iz 1924. godine, dobro zapamćenoj u lokalnoj zajednici. Na obali najvećeg, centralnog jezera nalaze se fine peščane plaže koje u letnjim mesecima privlače brojne kupače, rekreativce i posetioce željne odmora na suncu, kraj ovih mirnih voda.
Štrand okružuju gigantska stabla belih topola, što njegov prirodni ambijent čini tipičnim za predele duž toka Dunava i njegovih rukavaca. Od obala najvećeg jezera lako i jednostavno stiže se do železničke stanice u Bogojevu, čiji izgrađeni objekti predstavljaju vredan fragment industrijskog nasleđa Vojvodine.
Kamarište
Na lokalitetu Kamarište očituje se karakter uticaja čoveka na prirodu ovoga kraja, jer je tamo gde je nekada postojalo prostranstvo tipične dunavske plavne ravnice, sa desetinama rečnih rukavaca, danas podignuta šumska plantaža. Tek usporeni tok rečice Žive, koja se ka jugu spušta preko teritorije opštine Bač, i jedno omaње jezero simboličnog imena Provala, mogu da ukažu na nekada dinamičnu hidrološku aktivnost čitavog poteza Kamarišta.
U ovoj prirodnoj celini uređeno je istoimeno lovište – „Kamarište“, na površini od 1.104 hektara. Srneća divljač i divlja svinja razlog su dolaska pojedinih lovaca i u ovaj deo opštine Odžaci.
Srednja Mostonga
Na lokalnim saobraćajnicama od Srpskog Miletića do Bogojeva i od Karavukova do Bogojeva, opreznom posmatraču pažnju će privući tipično ravničarsko prostranstvo sa pojasevima niskih trava. Ovaj naizgled, i u prvom utisku, jednostavan prirodni pejzaž, satkan od zemljišta, prostranog neba i duge linije horizonta, u svojoj kamuflaži skriva jednu od najdragocenijih prirodnih celina u ovom delu Srbije. Zbog toga je pokrenuta inicijativa da se on zaštiti, zajedno sa širom teritorijom koja obuhvata i opštinu Apatin, kao i područje Grada Sombora. Ovaj prirodni dragulj poznat je kao „Srednja Mostonga“ i obuhvata niz prioritetnih staništa za zaštitu: slatinskih, livadskih, stepskih, močvarnih, šumskih i šumsko-stepskih.
Ne postoji bolje mesto u zapadnoj Bačkoj na kome bi istraživač flore i faune, istinski zaljubljenik u prirodu ili ekoturista, mogao biti zadovoljniji ispoljenim prirodnim pojavama i procesima nego ovde. Istočno od „Srednje Mostonge“ proteže se kanalisani tok reke Mostonge, po kome je područje i dobilo ime, dok se zapadno nalazi Dunav. Blizina rečnih tokova, u sadejstvu sa drugim prirodnim faktorima, uticala je na visok nivo podzemnih voda, koje su zemljišta obogatile solima. Otuda i naziv za ovakve geografske oblasti – slatine. To što uslovi sredine nisu pogodovali ratarstvu sačuvalo je izvornost predela i omogućilo da danas proučavamo i divimo se prirodi „Srednje Mostonge“. Razvoj stočarstva i ispaša u prethodnim vekovima dodatno su očuvali izvornu vegetaciju slatina od zarastanja.
Uprkos jednostavnim pejzažnim odlikama, ovo ravničarsko prostranstvo veoma je raščlanjeno u pogledu mikroreljefa. Brojne gredice i ulegnuća, naročito duž ogoljenih slatinskih žila, kao i visinske razlike od svega desetak centimetara, značajno mogu predodrediti uslove staništa i raspored biljnog sveta.
Biljni svet na području „Srednje Mostonge“ ukazuje na značaj ovog prirodnog dobra u očuvanju izuzetnog bogatstva flore panonskog slatinsko-stepskog predela. Ovo područje je stanište 610 vrsta biljaka, od kojih su mnoge nacionalno i međunarodno značajne. Među njima je 13 strogo zaštićenih i 34 zaštićene vrste. Među zapaženim vrstama nalaze se tičinac, ljubičica, voduška i pozni zumbul, dok su posebno zanimljive i koloritne kamforika, panonski zvezdan, maljava utrenica i ptičje mleko. U vreme cvetanja, ove biljke formiraju beskrajno šareno prostranstvo koje oslikava ekološku i estetsku suštinu slatina.
Hrastove šume „Srednje Mostonge“ odlikuje posebna vrednost i jedinstvenost. To su jedine šume ove vrste na slanim zemljištima – solonjcu. U celoj Srbiji mogu se videti samo na ovom mestu, duž kanalisane Mostonge, što predstavlja svojevrstan kuriozitet. Ove šume gotovo u potpunosti okružuju Peščani brežuljak, reljefno uzvišenje na kome se nalazi malo poznata, ali najbrojnija koncentracija vinograda opštine Odžaci na jednom mestu.
Izuzetna vrednost „Srednje Mostonge“ ogleda se i u tome što predstavlja malo poznato carstvo ptica. Područje nastanjuje čak 207 vrsta ptica, među kojima su brojne retke, zaštićene i ugrožene vrste. Čak 174 vrste strogo su zaštićene, a njihovom opstanku pogoduje povezanost relativno očuvanih hrastovih šuma sa prostranim livadama, pašnjacima i stalnim i povremenim barama. Ovakva kombinacija gotovo je jedinstvena u Vojvodini i daje posebna obeležja prisutnoj fauni ptica.
Među najznačajnijim vrstama izdvajaju se belorepan, crna roda, crna lunja i detlići. Prisutne su i vrste poput gaka, žute čaplje, patke njorke, divlje guske i crvene čaplje. Ribnjak u Srpskom Miletiću, kao važno vodeno prostranstvo u mreži prirodnih staništa, predstavlja poseban centar okupljanja ptica, čiji masovni preleti kod posetilaca izazivaju snažan osećaj poštovanja prema prirodi.
Prirodni pojas slatinskih i drugih karakterističnih staništa „Srednje Mostonge“ nastavlja se prema jugu, gde se u trouglu Karavukovo–Deronje–Bač pojavljuje i novo područje predviđeno za zaštitu – „Donja Mostonga“. Ova celina, zajedno sa „Gornjom Mostongom“ u okolini Sombora, predstavlja reprezentativne prirodne prostore i jasne primere očuvanih staništa biljaka i životinja duž toka nekadašnje rečice Mostonge, koja je ostavila neizbrisiv trag u istoriji zapadne Bačke i života ljudi koji su je naseljavali vekovima.
Spomenik prirode "Mešoviti drvored u Odžacima"
Odžački župnik Jozef Fuks je prilikom uređenja kalvarije u Odžacima, 1897. godine, zasadio drvored koji se danas ubraja među najznačajnije u Vojvodini, zbog čega je zaštićen kao prirodno dobro. Drvored na mestu nekadašnje kalvarije zaštićen je kao spomenik prirode „Mešoviti drvored u Odžacima“, III kategorije zaštite – zaštićeno područje od lokalnog značaja.
Ova zaštita zasniva se na delimično očuvanoj izvornosti drvoredа, njegovoj posebnosti i originalnosti, pejzažnoj atraktivnosti, starosti, kao i brojnim funkcijama u održivom korišćenju prostora. Pored platana, drvored čine i stabla sitnolisne lipe, divljeg kestena i gorskog javora. Mešoviti drvored predstavlja izvor kvalitetnog genetskog materijala i, kao takav, doprinosi ukupnoj biološkoj raznovrsnosti Odžaka.
Krošnje drvoredа stanište su mnogim pticama. U prolazu su najčešće zastupljene vrste: zviždac, mali slavuj, kos i senica. Gnezdarice ovog drvoredа su: gugutka, golub grivnaš, gačac, čvorak, vrabac pokućar, poljski vrabac, svraka i siva vrana. Tokom zime, u potrazi za hranom, krošnje drvoredа posećuju zeba, drozd borovnjak i druge ptice.
